Toru Oniki và chuỗi bốn trận không thắng của Kashima: khi huấn luyện viên tự đứng ra nhận tiếng huýt sáo

Ở khán đài dành cho đội khách tại sân Todoroki, một người đàn ông vẫn để nguyên chiếc khăn quàng trên đầu rất lâu sau tiếng còi mãn cuộc. Ông vừa huýt sáo. Ông cũng vừa hát. Hai việc ấy chỉ cách nhau vài phút, trong cùng một cổ họng, cùng một buổi chiều. Kashima Antlers rời sân với tỷ số 3-3 trước Kawasaki Frontale. Đội khách dẫn trước hai lần. Bàn gỡ hòa đến ở phút bù giờ hiệp hai. Bốn vòng liên tiếp ở J1 League, Kashima không thắng; chuỗi ba trận thua trước đó chỉ được chặn lại bằng chính trận hòa này. Điều đáng nói nằm ở chỗ tiếng huýt sáo vang lên hai lần, và cả hai lần đều từ khán đài của cổ động viên Kashima. Rồi khi các cầu thủ đi về phía đường hầm, cũng chính khán đài ấy hát vang tên đội. Tôi đã xem lại đoạn ghi hình ấy nhiều lần, và mỗi lần tôi lại bị giữ lại bởi một chi tiết khác: lần đầu là tiếng huýt sáo, lần sau là động tác kéo khăn lên che mặt của một người hâm mộ trẻ. Một khán đài huýt sáo rồi hát. Cách đọc quen thuộc của bóng đá châu Âu là: đây là khởi đầu của một cuộc chia ly. Nhưng ở Nhật Bản, nơi cổ động viên đi theo đội được xem là nhóm trung thành nhất, việc họ dám huýt sáo tại sân khách mang nghĩa khác. Sự kiên nhẫn đã bị bào mòn tới tận lõi, nhưng sợi dây chưa đứt. Toru Oniki đứng trước những chiếc micro ấy và nói một câu tôi phải chép vào sổ tay: “Cuối cùng thì người nên bị huýt sáo là huấn luyện viên.” Ông nói thêm rằng ông tự hào về các học trò, rằng ông không có ý định thay đổi cách làm, và rằng “cuối cùng, đây là thế giới của kết quả”. Để hiểu vì sao câu nói ấy nặng, cần biết Oniki đến Kashima từ đâu. Ông từng gắn bó nhiều năm với Kawasaki Frontale, chính đối thủ trong trận này. Một huấn luyện viên trở về mái nhà cũ, dẫn dắt đội bóng mới, giữa lúc đội bóng mới đang khủng hoảng kết quả, và để tuột hai lần dẫn trước. Có những buổi chiều mà bối cảnh không nằm trong bảng chiến thuật; nó nằm trong đầu người đàn ông đứng ở đường biên. Kashima được nhắc tới như một thế lực quen thắng. Bốn trận không thắng ở J1 League va vào hình ảnh ấy, và áp lực thành ra mang hình dạng của tham vọng, không phải của sinh tồn. Đây là khác biệt lớn. Đội khủng hoảng vì sợ rớt hạng nghe tiếng huýt sáo khác đội khủng hoảng vì không còn đua vô địch. Với đội thứ hai, ngưỡng sa thải tính bằng số trận ít hơn, nhưng cái giá của một quyết định sai cũng đắt hơn. Cùng lúc ấy, Kashima còn đá AFC Champions League Elite. Lịch thi đấu dày thêm một tầng, và với một đội bóng Nhật Bản, mỗi chuyến bay đường dài ở châu Á lấy đi vài ngày hồi phục mà không hiện lên trong bất kỳ bảng điểm nào. Đây là bất lợi cấu trúc nằm bên trong giải quốc nội: đội dự cúp châu lục bước vào vòng đấu cuối tuần với đôi chân của người vừa đi xa về. Ở góc nhìn chiến thuật, tín hiệu duy nhất đủ rõ từ trận này là quản lý trạng thái tỷ số. Dẫn trước hai lần và bị gỡ ở phút bù giờ không phải một sụp đổ về cấu trúc; nó là thất bại trong việc làm chậm nhịp, giữ bóng ở góc sân và chống bóng hai trong năm phút cuối. Kiểu thất bại này có xu hướng lặp lại nếu không được chữa bằng những bài tập tình huống, chứ không tự biến mất. Ngôn từ của Oniki cũng tiết lộ mô hình nền của đội. Ông lặp lại nhiều lần rằng các cầu thủ đã “chiến đấu rất nhiều”, rằng “có năng lượng”, rằng họ làm tốt “trong chuỗi trận liên tiếp”. Một nền tảng dựa trên cường độ và nỗ lực là nền tảng nhạy cảm nhất với lịch dày. Nó không hỏng vì đối thủ hay hơn; nó hỏng vì đôi chân không còn đủ để lặp lại chính mình. Phần lớn thông tin trong bản tường thuật này đến từ miệng Oniki. Ông dựng khung câu chuyện cho trận đấu: từ chuyện năng lượng, chuyện tự hào, cho tới chuyện “cùng chiến đấu” với cổ động viên đến cuối mùa. Không có tên cầu thủ nào xuất hiện. Với một bài viết về một đội đang khủng hoảng, việc không có lấy một cầu thủ được nêu tên là một khoảng trống lớn. Trong nhiều năm theo dõi các trận đấu ở J1 League qua băng ghi hình và những buổi phát lại đêm muộn, tôi học được rằng im lặng cũng là dữ liệu. Khi một câu lạc bộ không để cầu thủ nào phát biểu giữa chuỗi trận thua, thường có một quyết định truyền thông đứng sau. Ngày tôi nói sai một cái tên trên sóng, tôi biết mình đang nói với triệu trái tim, không phải micro. Và tôi cũng biết rằng một cái tên bị bỏ sót có thể là dấu hiệu của một người đang được giữ lại phía sau tấm khiên. Đó là lý do tôi không đọc tiếng huýt sáo ở Todoroki như một bản án. Có một cách đọc dễ dãi: đội không thắng bốn trận, cổ động viên phản ứng, huấn luyện viên lung lay. Cách đọc ấy bỏ qua chi tiết quan trọng nhất, rằng sau tiếng huýt sáo là tiếng hát. Trong dự án phim tài liệu “Tiếng vọng sân Lạch Tray”, tôi từng nghe ba mươi ba cổ động viên Hải Phòng kể về đội bóng quê hương qua điện thoại trong những ngày sân vắng. Không ai trong số họ nói về chiến thắng. Họ nói về việc được đi cùng nhau. Một khán đài huýt sáo rồi hát là một khán đài còn muốn đi cùng. Nhưng tôi cũng không muốn tô hồng câu chuyện. Câu nói “người nên bị huýt sáo là huấn luyện viên” vừa trung thực, vừa được tính toán. Nó chắn trước cơn giận của cổ động viên, che cho các cầu thủ, và đặt Oniki vào vị trí người chịu trận. Một huấn luyện viên nói câu ấy không phải vì ông thích bị huýt sáo; ông nói vì ông biết quyền lực của mình đang được đo bằng bảng điểm. Điều đáng chú ý là Oniki tự nhận ra điều đó. Ông nói mình có “cảm giác như một niềm tin” rằng đội sẽ mạnh lên từ đây, rồi lập tức thừa nhận rằng nếu kết quả không đến, những lời ấy sẽ không có sức nặng. Một huấn luyện viên nói được câu ấy là người biết mình đang đứng cách một quyết định đúng một hoặc hai trận thua. Có một giả thuyết khác ít được nhắc. Oniki từng xây dựng danh tiếng ở Kawasaki trong một dự án nhiều năm, và cấy một mô hình đã được nuôi lớn ở nơi khác vào một đội hình không được lắp ghép cho nó thường cần ba tới sáu tháng để vào khuôn. Nếu giả thuyết ấy đúng, chuỗi trận hiện tại là dấu hiệu dẫn báo của một cải thiện về sau, không phải của một thoái trào. Tôi chưa có đủ dữ liệu để khẳng định, nhưng có đủ để không loại trừ. Và đây là chỗ tôi muốn đặt lại vấn đề. Áp lực ở Kashima mang hình dạng kết quả, nhưng gốc rễ có thể nằm ở lịch thi đấu. Nếu các đội dự AFC Champions League Elite đều tụt lại ở giải quốc nội trong cùng giai đoạn, thì vấn đề không phải một huấn luyện viên kém cỏi, mà là một hệ thống đang bắt đội bóng trả giá cho việc đại diện châu Á. Khi ấy, câu hỏi đúng là cách J.League bố trí lịch cho các đội dự cúp châu lục, chứ không phải Oniki còn bao nhiêu thời gian. Ba tới năm trận tới là cửa sổ quyết định. Một chiến thắng biến tiếng huýt sáo thành bước ngoặt. Một trận thua biến câu nói “người nên bị huýt sáo là huấn luyện viên” từ tuyên bố đầy phẩm giá thành lời thoái thác. Tôi nhìn vào khoảng trống giữa hai pha bóng, và thấy cả một đời người kịp đổi thay. Khoảng trống ở Todoroki kéo dài từ phút dẫn trước thứ hai tới phút bù giờ. Trong khoảng trống ấy, một huấn luyện viên học được rằng niềm tin chỉ có giá khi bảng điểm đồng ý. Và một khán đài học được rằng họ có thể huýt sáo một người mà vẫn hát cho một đội.