Zidane ra mắt đội tuyển Pháp: Khi tình yêu hạ cánh ở Clairefontaine

Buổi sáng ở Clairefontaine, trên mặt sân tập chỉ có mười hai con người. Một phần ba đội hình. Không một pha dứt điểm nào, không một sơ đồ nào được vẽ lên bảng. Chỉ có một người đàn ông đầu cạo trọc bước ra dưới ánh nắng dịu của vùng ngoại ô Paris, mỉm cười, bắt tay từng cầu thủ, rồi đứng lặng rất lâu nhìn xuống mặt cỏ, như thể ông đang đọc lại một trang giấy cũ do chính mình viết từ hai mươi năm trước. Đó là hình ảnh đầu tiên của Zinedine Zidane trên cương vị huấn luyện viên trưởng đội tuyển Pháp. Theo những thông tin được ghi nhận, trận ra mắt của ông diễn ra vào rạng sáng ngày 26 tháng 9 theo giờ Hà Nội, trên sân khách ở Kocaeli, Thổ Nhĩ Kỳ, trong khuôn khổ UEFA Nations League. Đó cũng là trận đầu tiên của Les Bleus sau mười bốn năm nằm dưới bàn tay của Didier Deschamps. Xin nói ngay một điều cho rõ: phần lớn dữ kiện trong câu chuyện này, từ ngày giờ, địa điểm, cho tới danh sách tập trung, đều chưa được xác thực từ nguồn sơ cấp, và dòng thời gian của nó còn có những khoảng trống đáng ngờ. Nhưng có một thứ không cần xác thực, bởi nó hiện lên ngay từ khung hình đầu tiên: đây là một cuộc hội ngộ đã bị trì hoãn quá lâu, đến mức người ta có thể quên rằng bóng đá rốt cuộc vẫn phải được chơi bằng chân, chứ không phải bằng ký ức. Mười bốn năm là một khoảng thời gian kỳ lạ để đo một triều đại. Nó đủ dài để một đứa trẻ ngồi trước màn hình năm lên mười trở thành một cầu thủ chuyên nghiệp, và cũng đủ dài để cả một thế hệ cổ động viên Pháp lớn lên mà không từng biết đến cảm giác xao động của một cuộc đổi người trên băng ghế huấn luyện. Didier Deschamps đến, dựng lại một đội tuyển từ đống tro tàn của những scandal phòng thay đồ, mang về chức vô địch thế giới năm 2026, đưa nước Pháp vào tới trận chung kết năm 2026, rồi để lại một di sản vừa vững chãi vừa nặng nề. Người kế nhiệm ông, dù là ai, cũng phải cúi đầu trước những danh hiệu ấy. Nhưng người kế nhiệm ông lại là Zidane, và điều đó thay đổi toàn bộ bản chất của câu chuyện. Ở phía bên kia của khoảng chờ là một người đàn ông rời Real Madrid năm 2026 với ba chức vô địch Champions League liên tiếp trong tay, rồi biến mất khỏi sân cỏ suốt bốn năm. Bốn năm ấy, theo cách kể được lưu truyền, là bốn năm chờ đợi. Ông từ chối những dự án tầm trung ở châu Âu, từ chối cả những lời mời hậu hĩnh, để giữ mình cho một chiếc ghế duy nhất. Nếu điều ấy là thật, thì đó là một sự kiên nhẫn gần như cổ điển. Mỗi bản hợp đồng là một bài thơ dang dở; mỗi kỳ chuyển nhượng là một cuộc chia ly, và Zidane đã chọn không ký vào bất kỳ bài thơ dang dở nào khác. Pháp là một trong số ít những vị trí đủ tầm để một người như ông chịu ngồi xuống. Nhưng cũng chính vì thế mà câu hỏi lớn nhất không nằm ở việc Zidane có xứng đáng hay không. Câu hỏi nằm ở chỗ: sau bốn năm đứng ngoài nhịp đập hàng ngày của bóng đá đỉnh cao, người đàn ông ấy còn giữ được bao nhiêu độ sắc của một huấn luyện viên, và bao nhiêu chỉ là hào quang của một biểu tượng? Buổi tập đầu tiên ở Clairefontaine không trả lời được câu hỏi đó. Nó thậm chí không cho thấy Pháp sẽ chơi với sơ đồ nào. Mười hai cầu thủ là con số của một buổi tập thể lực và hồi phục cho nhóm đến sớm, không phải một tín hiệu chiến thuật. Nhưng có một chi tiết nhỏ mà tôi cho là đáng giữ lại: hình ảnh Zidane dành khá nhiều thời gian nói chuyện riêng với Michael Olise. Với một huấn luyện viên vừa nhận việc, trong một buổi tập thưa người, việc chọn ai để nói chuyện lâu là một dấu vết. Nó không nói lên sơ đồ, nhưng nó nói lên trục sáng tạo mà ông đang nghĩ tới ở hành lang phải. Tôi đã theo dõi nhiều cuộc chuyển giao triều đại trong bóng đá, và điều tôi học được là: ba tháng đầu không đo bằng kết quả, mà đo bằng những gì huấn luyện viên giữ lại và những gì ông ta dám bỏ đi. Zidane đến cùng David Bettoni, người trợ lý cũ ở Real Madrid. Đây là một tín hiệu về phương pháp: ông có ý định tái lập một cấu trúc quen thuộc, chứ không tiếp quản bộ máy của người tiền nhiệm. Với bản thân huấn luyện viên, điều đó rút ngắn đường cong thích nghi. Với các cầu thủ, nó lại kéo dài đường cong ấy ra, bởi họ phải học một ngôn ngữ mới trong khi mùa giải không chờ ai. Zidane của thời Real Madrid là một huấn luyện viên thực dụng, không phải một nhà cách tân chiến thuật. Ông xoay vòng đội hình mạnh tay, dựa nhiều vào chất lượng cá nhân ở một phần ba cuối sân, và để cho các ngôi sao tự tìm nhau trong những khoảng trống. Đó là một mô hình đẹp khi nó thắng, và mong manh khi gặp những khối phòng ngự thấp, kỷ luật, sẵn sàng nhường bóng. Pháp bây giờ có đủ nguyên liệu để chơi theo cách ấy: Kylian Mbappé ở đỉnh cao, Ousmane Dembélé vừa được xem là chủ nhân của Quả bóng Vàng, Olise đang lên. Nhưng câu hỏi chiến thuật thật sự của nhiệm kỳ này không phải là Pháp có ghi được nhiều bàn hơn hay không. Câu hỏi là liệu họ có giữ được cái nền phòng ngự đã biến họ thành một đội bóng khó bị đánh bại ở các giải đấu lớn hay không. Đó là căng thẳng trung tâm của mọi cuộc chuyển giao từ một triều đại dài. Deschamps xây dựng một đội tuyển mà đôi khi người ta chê là nhạt, nhưng chưa bao giờ là mong manh. Zidane được kỳ vọng sẽ mang lại chất thơ, nhưng chất thơ ấy phải được đặt lên trên một nền móng mà ông không tự tay đổ. Giữ Mbappé làm đội trưởng là một quyết định ổn định, ít rủi ro và nhiều lợi ích: nó xóa đi nguy cơ một khoảng trống quyền lực trong phòng thay đồ đúng vào lúc thế hệ lãnh đạo cũ đã rời đi. Nhưng nó cũng cho thấy Zidane đang chọn sự liên tục ở tầng trên cùng của hệ thống, ít nhất là trong những tháng đầu. Pháp bước vào chu kỳ mới với một đội hình mà chiều sâu tấn công là tài sản lớn nhất. Đó là dạng tài sản khiến một cuộc chuyển giao trở nên ít rủi ro về mặt chuyên môn, nhưng cũng khiến biên độ chịu đựng sai số trở nên hẹp hơn. Khi bạn có trong tay những cái tên ấy, người ta không tha thứ cho việc chơi bóng nhạt nhòa. Áp lực không đến từ chỗ thiếu người giỏi, mà đến từ chỗ có quá nhiều người giỏi và quá ít lý do để biện minh. Và đây là chỗ tôi muốn dừng lại lâu hơn một chút, bởi đó là phần ít được nói tới nhất. Người ta đang kể câu chuyện này như một chuyện tình. Một biểu tượng trở về nhà. Một người con của nước Pháp, sinh ra ở Marseille trong một gia đình nhập cư, hai mươi năm trước nâng cao chiếc cúp vàng, giờ quay lại để dẫn dắt những đứa trẻ từng lớn lên với tấm poster của ông trên tường. Ba thế hệ cổ động viên Pháp có ba cách yêu Zidane khác nhau, và cả ba đang cùng đứng chờ trên một khán đài. Đó là một câu chuyện đẹp, và tôi hiểu vì sao người ta muốn kể nó. Nhưng sự trìu mến không ghi được bàn thắng. Chính những người viết nên câu chuyện tình này cũng đã phải thừa nhận điều đó, và cảnh báo rằng mọi quyết định nhân sự của Zidane sẽ bị soi rất nghiêm ngặt. Khi một bài báo tự dự báo trước sự quay lưng của công chúng, thì sự quay lưng ấy thôi không còn là khả năng nữa, mà trở thành một cấu trúc của câu chuyện. Ngưỡng kỳ vọng đã được đặt cao đến mức một chiến thắng nhạt nhòa cũng có thể bị coi là thất vọng, chứ chưa nói đến một trận thua. Có một con số mà tôi nghĩ nên được nhắc tới nhiều hơn: bốn năm. Bốn năm không có một buổi tập hàng ngày, không có một buổi họp báo thất bại, không có một lần phải thay người ở phút bảy mươi khi đội nhà đang bị dẫn. Cái mòn mỏi của một huấn luyện viên không nằm ở tuổi tác, mà nằm ở nhịp độ. Khi Zidane bước ra đường biên ở Kocaeli, ông sẽ không chỉ đối diện với Thổ Nhĩ Kỳ, mà còn đối diện với câu hỏi của chính mình. Người ta sẽ nhìn vào cách ông thay người, thời điểm ông điều chỉnh, phản ứng của ông khi bị dẫn trước. Đó mới là những dấu hiệu thật, chứ không phải nụ cười trong buổi tập đầu tiên. Nations League là một sân khấu thuận lợi cho một khởi đầu. Đây là giải đấu mà các huấn luyện viên thường dùng để thử nghiệm, nơi một trận thua không đè nặng bằng một trận thua ở vòng loại World Cup. Chính những người dẫn dắt câu chuyện cũng đã khéo léo gọi nó là điểm khởi đầu của một hành trình dài, một tấm khiên được dựng lên từ trước để che cho những ngày mưa. Tấm khiên ấy thường chỉ đứng vững được vài trận. Sau đó, người ta lại quay về đòi hỏi những gì họ luôn đòi hỏi ở đội tuyển Pháp: chiến thắng. Chuyến làm khách ở Thổ Nhĩ Kỳ là một phép thử trung bình nhưng giàu thông tin. Một đội chủ nhà đầy khát khao, một khán đài kín, một mặt sân khách lạ. Một trận như thế phơi ra rất rõ khả năng phòng ngự chuyển trạng thái và tổ chức tình huống cố định, hơn hẳn một trận đấu trên sân nhà trước một đối thủ yếu. Với một huấn luyện viên vừa trở lại sau bốn năm, đó là loại bài kiểm tra mà ta nên đọc bằng con mắt quá trình, chứ không phải bằng tỷ số. Tôi đã tự dặn mình nhiều lần trong nghề rằng: Tuổi năm mươi hai tôi mới biết World Cup là gì, một cơn mê không cần lý do. Chính vì đến muộn với bóng đá đỉnh cao, tôi học được một cách nhìn mà có lẽ những người lớn lên bên trái bóng không còn giữ được. Đó là sự bỡ ngỡ. Khi tôi xem Zidane bước ra Clairefontaine, tôi không thấy một huyền thoại trở về. Tôi thấy một người đàn ông phải học lại cách nói chuyện với một căn phòng toàn những chàng trai trẻ, những người nhìn ông bằng ánh mắt của kẻ hâm mộ nhiều hơn là ánh mắt của đồng nghiệp. Đó là một kiểu quyền lực kỳ lạ: nó có sẵn, nhưng nó cũng dễ bị thử thách ngầm hơn là công khai. Ở một đội tuyển bình thường, một huấn luyện viên mới phải mất vài tháng để giành được sự tôn trọng. Zidane bước vào với sự tôn trọng đã được trả trước. Đó là lợi thế lớn nhất của ông, và cũng là cạm bẫy lớn nhất. Khi lòng tôn trọng đến miễn phí, nó không cho người ta tín hiệu về việc hệ thống có thực sự vận hành hay không. Mọi thứ đều đẹp cho tới khi kết quả xấu đi, và khi ấy người ta mới phát hiện mình chưa từng kiểm tra được điều gì. Khi sân vắng, tôi nghe rõ tiếng vỗ tay của những năm tháng đã qua. Đó là câu tôi tự viết cho mình trong mùa dịch, và hôm nay nó trở về, lần này không vì một sân vận động nào trống ghế, mà vì một khoảng trống khác: khoảng trống của những dữ liệu chưa tồn tại. Chúng ta đang chuẩn bị đánh giá một nhiệm kỳ chỉ dựa trên tiếng vỗ tay, trong khi chưa có một trận đấu nào để làm thước đo. Điều tôi muốn đặt lại cuối cùng không phải là Zidane sẽ thành công hay thất bại. Điều tôi muốn đặt lại là chúng ta nên nhìn bốn tháng đầu tiên của ông bằng câu hỏi nào. Không phải ông ấy có thắng hay không. Mà là ông ấy có dám giữ lại cái nền phòng ngự đã làm nên di sản của người tiền nhiệm, đồng thời mở ra đủ không gian cho thế hệ mới hay không. Có phải ông ấy đã tìm ra câu trả lời cho những khối phòng ngự thấp, thứ vẫn là điểm mù của thời Real Madrid. Và có phải ông ấy vẫn còn nhịp độ của một người làm nghề, sau bốn năm chỉ ngồi nhìn. Sân cỏ là nơi những giấc mơ hạ cánh. Nhưng nó cũng là nơi mọi giấc mơ đều phải chứng minh mình bằng một bàn chân đặt đúng chỗ. Zidane đã hạ cánh ở Clairefontaine trong một buổi sáng chỉ có mười hai bóng áo lam. Trận đấu thật sẽ bắt đầu ở Kocaeli, và khi tiếng còi vang lên, người đàn ông ấy sẽ không còn được bảo vệ bởi câu chuyện tình đẹp nhất của bóng đá Pháp. Đó là lúc chúng ta biết mình đang xem một huyền thoại, hay một huấn luyện viên.